Doğum İzni

Doğum İzni

Doğum izni süresi, yeni doğum yapan ya da evlat edinen çalışanlar için kanunda detaylı bir şekilde düzenleme altına alınmıştır. Doğum izni hususunda birtakım detaylar da bulunmaktadır. Bunları sıralamak gerekirse, doğum izninden önce de hamile kalan çalışana tanınan birçok hak bulunmaktadır. Çalışma süresinin kısaltılması, gece vardiyalarında çalıştırılmaması vd. Gebe kalan çalışana tanınan bu hakların en sonuncusu ise doğumdan sonraki doğum iznidir. Ancak gebe olan işçiye verilen bu haklar, işverenin eşit davranma borcunu ihlal niteliği taşımamaktadır.


Doğum İzni Nedir?

Doğum izni gebelik süreci ile beraber kazanılan bir haktır. Bu hakları kazanan alışanlar, diğer çalışanlara nazaran daha fazla ayrıcalığa sahip olacaklardır. Gebelik ile kazanılan bu haklar için; daha kısa çalışma saatleri, gece çalışmama, ağır işlerde çalışmama vd. olarak bahsedilebilecektir. Gebe olan çalışanın, daha hafif işlerde çalışmasının kanuni dayanağı ise İş Kanunu madde 74’tür. İlgili madde uyarınca, doktor raporu dahilinde, gebe olan çalışan ağır işlerde çalıştırılamaz. Bu kanun benzeri de Borçlar Kanununda düzenleme altına alınmıştır.

Gebe olan işçiye kanunca tanınan bu ayrıcalıklar karşılığında, ücretinde herhangi bir azalma söz konusu olmayacaktır. Tüm bu çalışma koşullarındaki iyileştirmelerin yanında ek olarak, doğum için doktor kontrolüne gitmesi gereken kadın işçiye, ücretli izin verilecektir. Ve verilen bu ücretli izinler, yıllık izinden düşürülmeyecektir. İşveren bu izinleri muhakkak kadın işçiye vermelidir. Çünkü izinlerin kaynağını İş Kanunu düzenlemektedir. Doğum izni ve diğer haklar açısından işverenin, işçiye vermesi gereken hakları vermemekte diretmesi ve işçiye işten ayrılması hususunda baskı yapması mobbing davasının konusu olacaktır.


Doğum Raporu Nedir?

Doğum izninin yanı sıra gebe olan işçinin, eğer gebelik nedeniyle sağlık durumu normal seyrinden farklı olarak kötüleşecek olursa ve bu durumu da doktor raporu ile açıklarsa doğumdan önce 3 hafta kadar izin hakkı elde etmiş olacaktır. Ancak bu izin, zorunu bir izin değildir. İşçinin istememesi durumunda çalışmaya devam etmesinin önünde bir engel bulunmamaktadır.

Doğum izninin amaçladığı husus, anne ve doğacak olan bebeğinin sağlığıdır. İzin konusu, her ne kadar annenin inisiyatifinde olan bir durum olsa da annenin en fazla çalışabileceği süre gebeliğinin 37. Haftasına kadardır. Daha fazla çalışması kanun tarafından yasaklanmıştır. Doktor raporu dahilinde belirtilen, gebe işçinin fazla çalıştığı süreler de iznine eklenecektir. Normal şartlarda gebe işçi, doğumdan önce 8 hafta çalışmaması gerekmektedir. Gebe olan işçi, birden fazla bebeğe gebe ise bu 8 haftalık izin 10 haftaya çıkacaktır.


Babalık İzni Nedir?

Doğum izni, kanunen doğum yapmış kadın işçiler verilen bir izindir. Ancak günümüz modern dünyasında, aile hayatına erkek bireylerin katılımı daha da artmaktadır. Yeni doğmuş çocuğun bütün sorumluluğunu artık babalar, bir nebze de olsa üstlenmektedir. Bu gerekçeler ışığında, kadın işçi doğum yaptıktan sonra babaya verilen izne de babalık izni denilmektedir. Belirttiğimiz gibi modern dünyada, kanunlar da modernize edilerek güncellenmektedir. Babalık izni kavramı ise Türk Hukuku’na 2015 yılında giriş yapmıştır.

Babalık izni bakımından işçi ve memur ayrımı yapılmaktadır. Buna göre memur olan erkek eşlerin, tümünün babalık izin süreleri aynıdır. Burada memuriyetin ya da makamın, izin sürelerinde değişiklik yapma etkisi bulunmamaktadır. Bütün memurlar için babalık izin süresi, 10 gün olarak kanun koyucu tarafından belirlenmiştir. İşçiler bakımından ise yine kendi içerisinde 2 farklı senaryo göze çarpmaktadır. Eğer kadrolu işçi ise 5 gün ücretsiz izin hakkı bulunmaktadır. Bu izin için kullanılan süre, işçinin maaşından hiçbir surette kesilmeyecektir. Diğer bir senaryo ise işçinin sözleşmeli olmasıdır. Burada ise baba olan işçiye verilen izin, 2 gündür. Bir baba olarak bu izin hakkınızdan yararlanamıyorsanız, hukuki açıdan hakkınızı aramadan önce alanında uzman bir iş hukuku avukatına danışmanızı tavsiye ederiz.


Doğum İzni Çeşitleri Nelerdir?

Doğum izni, birçok çeşitte karşımıza çıkmaktadır. Bunlar;

  • Ücretsiz izin,
  • Süt izni,
  • Yarım çalışma hakkı,
  • Kısmi çalışma hakkı,

Olarak sayılabilmektedir. Ücretsiz izin açısından ise kadın işçi dilerse, kanuni ücretli izni bitiminde ücretsiz izne ayrılabilecektir. İşçi dilerse ücretli izni bittikten sonra 6 aya kadar ücretsiz izne ayrılabilir. Bu izinde, işverenin herhangi bir rızasının alınması yoluna gidilmesi gerekmez. Çünkü ücretsiz iznin hukuki dayanağı da İş Kanunu’dur. Eğer ki işveren, ücretsiz izin açısından sorun çıkarıyor ve izni vermekte direniyorsa işçinin derhal Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na şikayette bulunması yararına olacaktır.

Süt izni, doğum nedeniyle verilen izin kapsamında, doğum yapmış olan işçiye günde 1.5 saat olacak şekilde izin verilmesini amaçlamaktadır. Verilen bu sürenin, günün hangi zaman diliminde kullanılacağını belirleyecek kişi ise işçinin kendisidir. Süt izni, günlük çalışma sürelerine dahil edilir ve çocuk 1 yaşını doldurduğu andan itibaren geçerliliğini yitirir. Süt izni sadece aktif çalışılan süreler içerisinde kullanılmaktadır.

Doğum izni kapsamında ele alınacak bir diğer izin ise yarım çalışma hakkıdır. Doğum sonrasında; çocuğun bakımı, gözetimi ve diğer ihtiyaçlarının karşılanması açısından anneye birtakım haklar verilmiştir. Bu haklar arasında ise yarım çalışma hakkı bulunmaktadır. Buna göre işçi dilerse, haftanın yarısında ücretsiz izne ayrılabilecektir. Yarım çalışma hakkını kısmı olarak kullandıktan sonra tam çalışma haline geri dönmesi halinde ise çocuğu, eğer 1 yaşını doldurmamışsa süt izni hakkı da devam edecektir.

Doğum izni konusunda ele alınması gereken son hak ise kısmi çalışma hakkıdır. Anne ve baba, çocuk ilköğretim çağına geldiği zaman, okula başlayacağı tarihi takip eden aybaşına kadar kısmi çalışma talep etme hakkına sahiptir. Bu hakkın da diğer haklarda olduğu gibi kanuni dayanağı İş Kanunu’dur. Kısmi çalışma hakkı bir çocuk için yalnızca bir defa kullanılabilecektir. İşçi hakkını kullanmadan 1 ay önce bunu işverene bildirmekle yükümlüdür. Kısmi çalışma hakkında son ve en önemli nokta ise çocuğun anne ya da babasından birisi çalışıyorsa, çalışan ebeveyni bu haktan yararlanamayacaktır.


Doğum İzni Süresi

Doğum izni süresi konusuna açıklık getiren kanun maddesi İş Kanunu madde 55/B’dir. Buna göre gebe olan işçinin; doğumdan önce ve doğumdan sonra çalıştırılmadığı süreler hesaplanırken, sanki çalışmış gibi hesaplanacak ve yıllık izin zamanı buna göre tayin edilecektir. Ücretli izinler için kanun maddesi uyarınca durum böyledir. Ancak yukarıda belirttiğimiz, işçinin inisiyatifinde olan ücretsiz izinler ise yıllık çalışma izninin hesabında dikkate alınmayacaktır.


Doğum İzni Parası

Doğum izni parası, aslında bir nevi iş göremezlik ödemesidir. İş hayatında aktif olarak çalışan kadınlar, doğum yaptıkları zaman raporlu olarak gözükmektedirler. Bu sebeple de SGK yeni anne çalışanlara, kazandıkları ücretin 2/3’ünü analık geçici iş göremezliği adı altında çalışmadıkları halde ödemektedir. Gebe olan işçiler, doğumdan 3 hafta önce bu ödemeyi almaya başlamaktadırlar. Ancak bu izin parasını alabilmek için bir şart bulunmaktadır. Şarta göre işçinin, doğum yapmadan önceki yıl içerisinde 90 gün boyunca sigorta priminin ödenmiş olması gerekmektedir.


Erken Doğum Durumunda Doğum İzni

Doğum izni açısında erken doğum durumunda ne gibi bir yolun izleneceği de düzenleme altına alınmıştır. Buna göre, doğum öncesinde kullanılması gereken ancak erken doğum nedeniyle kullanılamayan doğum öncesi analık izin süreleri, doğumdan sonra kullanılacak izin sürelerinin üzerine eklenmek sureti ile kullanılabilecektir. Örnek verecek olursak; doğum öncesinde 8 haftalık kullanabileceği izni dahilinde işten ayrılan kadın işçi, izninin 2. Haftasında erken doğum yapacak olursa, kalan 6 haftalık izin doğum sonrası kullanacağı izne ilave edilecektir.


Doğum İzninin Verilmemesi

Doğum izni verilirken asıl amaçlanan, aile kurmanın desteklenmesidir. Aile, hem örf ve adetimizde hem de hukuk sistemimizde korunan ve önem verilen bir kurumdur. Hatta sadece Türk hukuk sistemi içerisinde değil Avrupa İnsan Hakları bakımında da önem arz etmektedir. İşçi kadınların da gebelik aylarında gereken izinden yararlanmalarının temelini de Anayasa oluşturmaktadır. Buna göre işveren, kendisinden bu sebeple izin talep edildiği anda bu talebi yerine getirmelidir. Gebelik sebebi ile izin talep edilmesi, işverenin haklı nedenle feshi sebebi sayılmamakta aksine Anayasa ve ilgili kanunlarla korunan yasal bir hak olmaktadır.

Doğum izni nedeniyle kadın işçinin işten çıkarılması, İş Kanunu madde 18’de çok açık ve kesin çizgilerle düzenleme altına alınmıştır. Buna göre, işçinin kanundan doğan izin hakkı nedeniyle hizmet akdi sonlandırılamaz. Eğer ki işveren bu saik ile hizmet akdini feshedecek olursa işçi, tazminat davası açmak sureti ile haklarını işverenden isteyebilecektir. Aynı zamanda bu durum işçi açısından ise haklı nedenle fesih hakkının kullanılmasını gündeme getirebilecektir.


Sık Sorulan Sorular

Doğum iznine ayrılmak zorunlu mu?

Doğuma 3 hafta kala izne çıkmak, İş Kanunu uyarınca zorunluluk teşkil etmektedir.

Özel sektörde doğum izni ne zaman başlar?

Doğum izni, gebeliğin 32. Haftasından itibaren talep edilebilecektir. Eğer gebe olan işçi, birden fazla bebeğe gebe ise 30. Haftadan itibaren doğum izni talep edilir.

Doğum izninin tamamı doğumdan sonra kullanılabilir mi?

Doğum izni bakımından işçi, rapor alması halinde doğumun gerçekleşeceği tarihe 3 hafta süre kalana kadar çalışabilir. 8 haftalık doğum öncesi izninden kalan 5 haftayı da doğum sonrası kullanabilecektir. Ancak doğum izninin tamamını, doğumdan sonra kullanmak mümkün değildir.

Bunları da Beğenebilirsiniz

Henüz Yorum Yok

    Yorum Yazın