İş Hukukunda Fazla Çalışma Ücreti

İş Hukukunda fazla çalışma ücreti

İŞ HUKUKUNDA FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ

İş Hukukunda fazla çalışma ücreti, kanunda belirtilen çalışma sürelerinin, olağan, olağanüstü ve zorunlu nedenlere dayanarak aşılması halinde işçiye ödenmesi gereken ücret olarak tanımlanmıştır. İş Kanunu Madde 41 ve devamı maddelerinden anlaşılacağı üzere, fazla çalışma haftalık 45 saati aşan çalışmadır. İş Kanunun 41, 42 ve 43. Maddelerinde fazla çalışmanın olağan, zorunlu ve olağanüstü halleri düzenlenmiştir. Bu yazımda yukarıda belirtilen kanun maddeleri çerçevesinde, İş Hukukunda fazla çalışma ücreti hakkında açıklamalarda bulunacağım.

Bu yazıyı okumadan önce konuyla alakalı bir önceki yazım olan “İş Hukukuna Göre İşçinin Çalışma Süresi” adlı yazıma ulaşmak için tıklayınız.

Olağan Hallerde Fazla Çalışma

  • İş Kanunu Madde 41/1’de “Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır.” Denilerek olağan hallerde fazla çalışmanın ne olduğuna dair tanım yapılmıştır.

Fazla çalışma yaptırabilmek için sayılan olağan haller sınırlı tutulmamalıdır. Kanuna eklenen “gibi” ibaresiyle, söz konusu durumun işveren tarafından çoğaltılabileceği açıktır. Fazla çalışmanın kanun sayılan haller ve benzerleri halinde uygulanması tek başına yeterli sayılmayarak, ayrıca İş K. m.41/7’de işçinin onayına da tabi tutulmuştur. Olağan hallerin varlığı halinde işveren tarafından işçiye fazla çalışma teklifi sunulduğunda son karar işçidedir. İşçinin reddetmesi halinde herhangi bir yaptırıma maruz kalmaz. Ancak önceden fazla çalışmayı kabul edip sonradan yerine getirmemesi halinde iş görme borcuna aykırılık gündeme gelir.

İş Kanunu Madde 41’in son fıkrasında fazla çalışmaya ilişkin düzenlemelerin yönetmelikte gösterileceği belirtilmiştir. Fazla Çalışma Yönetmeliği Madde 9’da ise fazla çalışmaya yönelik onayın yazılı olarak yapılacağı şarta bağlanmıştır.

Olağan hallerde fazla çalışmanın süresi İş Kanunu Madde 41 /8’de, bir yılda 275 saatten fazla olamaz denilerek kesin hüküm getirilmiştir.

Olağan Hallerde Fazla Çalışma Ücreti

  • İş Kanunu Madde 41/2 – “Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.”

Fazla ücretin hesaplanması için öncelikle işçinin haftalık veya aylık gibi ücretlerinin, saat başına düşen ücretinin hesaplanması gerekmektedir. Yargıtay’ın yer eden uygulamalarına göre, fazla ücret hesabında işçinin son ücret aldığı dönem yerine fazla ücretin uygulandığı döneme üzerinden hesap yapılır. Ayrıca fazla ücretin uygulanacağı ücret brüt ücret olarak kabul edilmiş olup giydirilmiş ücret üzerinden hesaplamaya gidilmez.

İşçinin Fazla Çalışmanın Karşılığı Olarak Serbest Zamanı Tercih Etmesi

  • İş Kanunu Madde 41/4 – “Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.”

İş K. m.41/4’e göre işçinin fazla çalışmanın karşılığı olarak zamlı ücret yerine, çalışmış olduğu her bir saat için 1 saat 30 dakikalık serbest zaman tercih etme hakkı vardır. Serbest zamanın kullanımını işçi keyfi olarak belirleyemez. Bu serbest süresiyi belirlenme yetkisi, iş yeri ve işin aksamasının önlenmesi için işverene verilmiştir. Ayrıca işçinin serbest zaman hakkını 6 aylık çalışma süresi içerisinde ücretinde herhangi bir kesinti olmadan kullanır. İşverenin bu hakkı kullandırmaması veya engel olması halinde işverene idari para cezası yaptırımı İş K.m.102 kapsamında uygulanır.

Zorunlu Hallerde Fazla Çalışma

İş Kanunu Madde 42/1’de iş yerinde bir arızanın varlığı veya ihtimali halinde, acele yapılması icap eden araç ve gereç işlerine yönelik faaliyetler için işçilerin çalıştırılabileceği kabul edilmiştir. Zorunlu nedenlerin varlığında işçiye fazla çalışmasının ücreti, İş K. Madde 41’de belirttiğim fazla çalışma ücreti hesabına göre ödenir.

İş Kanunu Madde 41 gereğince işçilerin fazla çalışması işçinin yazılı onayına tabii tutulmuştu. Zorunlu nedenle fazla çalışmada ise işçinin onayı olmaksızın, işçinin zorunlu neden karşısında fazla çalışma yükümlülüğü bulunmaktadır.  Belirtilen yükümlülük şartların gerçekleşmesi halinde, Fazla Çalışma Yönetmeliği Madde 9’da zorunlu kılınmıştır.

  • Fazla Çalışma Yönetmeliği Madde 9/1 – “Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Zorunlu nedenlerle veya olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için bu onay aranmaz.”

İşçinin zorunlu nedenlerin varlığı halinde fazla çalışma yükümlülüğünü değerlendirirken, işçinin özel durumları da göz önünde bulundurulmalıdır. Zorunlu hallerde işçinin fazla çalışmasının, ondan beklenebilir olması gerekmektedir. İşçinin zorunlu nedenlerin varlığı halinde fazla çalışmayı dürüstlük kurallarına aykırı olarak reddetmesi halinde, işveren haklı nedenle fesih hükümlerine dayanarak iş akdine son verebilir.

Olağanüstü Hallerde Fazla Çalışma

İş Kanunu Madde 43/1’de seferberlik halinde fazla çalışma ihtiyacı vuku bulursa, savunma ihtiyaçlarını karşılayan işyerlerinde Cumhurbaşkanın belirleyeceği fazla çalışmaya yönelik kararlar doğrultusunda fazla çalışma yaptırılabileceği öngörülmüştür. Olağanüstü hallerde fazla çalışmaya yönelik ücret normal çalışma ücretinin bir saat için yüzde elli arttırılması şeklinde gerçekleşir. Olağanüstü halin doğası ve ihtiyacı gereği işçi, fazla çalışmasının karşılığını serbest zaman olarak kullanmayacaktır.

 Yargıtay Kararı: 

  1. Hukuk Dairesi         2013/3157 E.  ,  2014/1608 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : İstanbul Anadolu 4. İş Mahkemesi
TARİHİ : 18/12/2012
NUMARASI : 2011/908-2012/1219

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı vekili müvekkilinin davalıya ait işyerinde 05.05.2004-02.09.2011 tarihleri arasında salon şefi olarak aylık 3.500,00 TL ücret ile çalıştığını, haksız olarak iş sözleşmesinin feshedildiğini, fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı saklı tutulmak kaydıyla, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, 2011 yılına ait yıllık izin ücreti, fazla mesai ücreti, genel tatil ücreti, yol ücreti ve verilmeyen akşam yemeği bedeli nin faizi ile davalıdan tahsilini talep etmiştir.
Davalı vekili, davacının gerekçe göstermeden devamsızlık yaptığını, bu sebeple iş sözleşmesine son verildiğini, taleplerin zamanaşımına uğradığını işyerinde yol parası uygulaması olmadığını davanın reddini talep etmiştir.
Mahkemece, feshin tazminatı gerektirmeksizin son bulduğunun işveren tarafından kanıtlanamadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Karar, davalı tarafından temyiz edilmiştir.
1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,
2-Mahkemece davacının ücreti net 3.000,00 TL olarak kabul edilmiş ve fazla mesai ücreti de bu miktar üzerinden hesaplanmıştır. Dosya kapsamındaki belgelerden ve tanık beyanlarından davacının ücretinin işyerinde dağıtılan bahşişler de dahil olmak üzere tespit edildiği ve fazla mesai ücretinin bu ücret dikkate alınarak hesaplandığı anlaşılmaktadır. Fazla mesai ücretinin davacının çıplak ücreti dikkate alınarak hesaplanması gerekir. Mahkemece yapılacak iş davacının çıplak ücretinin tespit edilerek bilirkişiden ek rapor alınmak suretiyle fazla mesai alacağının hüküm altına alınmasından ibarettir. Mahkemece eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme ile karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.
SONUÇ:Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 06.02.2014 gününde oybirliği ile karar verildi.

Bunları da Beğenebilirsiniz

Henüz Yorum Yok

    Yorum Yazın